AI đang dần trở thành “trái tim” điều phối của toàn bộ hệ sinh thái số toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong vận hành, bảo đảm an toàn và duy trì ổn định cho hệ sinh thái số toàn cầu.

Hạ tầng số đối mặt nhiều thách thức mới

Kỷ niệm Ngày Viễn thông và xã hội thông tin thế giới (17/5) năm 2026, Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU) - cơ quan của Liên hợp quốc về viễn thông và công nghệ thông tin - đưa ra thông điệp “Huyết mạch số - Tăng cường khả năng phục hồi trong một thế giới kết nối”.

Trong bối cảnh thế giới liên tiếp chịu tác động từ biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị và các cuộc tấn công mạng quy mô lớn, việc duy trì dòng chảy thông tin không còn chỉ là vấn đề công nghệ mà đã trở thành điều kiện quan trọng đối với sự vận hành của nền kinh tế và xã hội hiện đại. Theo ITU, AI đang dần trở thành “trái tim” điều phối của toàn bộ hệ sinh thái số toàn cầu.

ITU cho rằng khái niệm “huyết mạch số” hiện nay không chỉ dừng ở hệ thống cáp quang biển hay mạng 5G, 6G mà bao gồm toàn bộ mạng lưới dữ liệu, trung tâm điện toán, nền tảng số và các kết nối thông tin duy trì hoạt động của nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, giao thông, tài chính, thương mại toàn cầu và chính phủ điện tử.

Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào kết nối số cũng khiến nguy cơ gián đoạn lan rộng hơn. Chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trên diện rộng. Thời gian qua, thế giới đã chứng kiến nhiều vụ tấn công mạng khiến bệnh viện tê liệt, sân bay gián đoạn hoạt động hoặc hệ thống điện quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, “khả năng phục hồi” trở thành yêu cầu cốt lõi đối với hạ tầng số thế hệ mới. Một hệ thống hiện đại không chỉ cần vận hành ổn định mà còn phải có khả năng tự phát hiện rủi ro, tự điều chỉnh và nhanh chóng khôi phục hoạt động khi xảy ra sự cố. Đây cũng là lĩnh vực AI đang tạo ra thay đổi lớn.

Sự kết hợp giữa AI và viễn thông đang mở ra bước chuyển mới trong quản lý hạ tầng số. Nhiều tập đoàn viễn thông lớn trên thế giới như AT&T, Vodafone hay Ericsson đã triển khai AI để giám sát mạng lưới theo thời gian thực, dự báo nguy cơ quá tải hoặc sự cố trước khi xảy ra. Khi thiên tai làm gián đoạn kết nối, AI có thể tự động điều hướng dữ liệu sang các tuyến dự phòng nhằm giảm thiểu tác động tới người dùng.

AI cũng ngày càng được ứng dụng mạnh trong ứng phó thảm họa và bảo đảm an ninh mạng. Tại Nhật Bản, hệ thống cảnh báo sớm ứng dụng AI có thể gửi cảnh báo sóng thần tới điện thoại người dân chỉ trong vài giây. Trong khi đó, nhiều công cụ “AI trị AI” đang được sử dụng để phát hiện và cô lập các cuộc tấn công mạng nhằm vào những hạ tầng trọng yếu như điện lưới, bệnh viện hay hệ thống dữ liệu quốc gia.

Theo giới chuyên gia, AI đang làm thay đổi căn bản cách vận hành của các hệ thống kết nối toàn cầu. Nếu trước đây hạ tầng số chủ yếu phản ứng sau khi sự cố xảy ra thì hiện nay AI giúp các mạng lưới có khả năng “dự báo và tự chữa lành”.

AI đang hỗ trợ phân tích giao thông tại các đô thị.

Việt Nam thúc đẩy ứng dụng AI trong chuyển đổi số

Trong xu hướng chung của thế giới, Việt Nam cũng đang tăng tốc ứng dụng AI vào phát triển hạ tầng số và chuyển đổi số quốc gia. Với Chương trình chuyển đổi số quốc gia cùng Chiến lược quốc gia về AI, nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn đang từng bước chuyển đổi từ mô hình cung cấp dịch vụ viễn thông truyền thống sang cung cấp nền tảng số và công nghệ thông minh.

Các doanh nghiệp như Viettel, VNPT, FPT hay MobiFone đã ứng dụng AI nhằm tối ưu vận hành mạng lưới, phân tích dữ liệu lớn và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Tại trung tâm điều hành mạng lưới của Viettel, AI hiện được sử dụng để tự động phân tích hàng tỷ bản ghi dữ liệu mỗi ngày, qua đó điều chỉnh công suất phát sóng và góc nghiêng ăng-ten theo thời gian thực. Việc này giúp hệ thống thích ứng linh hoạt với sự di chuyển của đám đông trong các sự kiện lớn, hạn chế nguy cơ nghẽn mạng cục bộ.

Ở các trung tâm điều hành đô thị thông minh tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, AI đang hỗ trợ phân tích giao thông, cảnh báo ngập lụt và điều phối hoạt động đô thị theo thời gian thực.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích lớn, việc AI ngày càng can thiệp sâu vào hạ tầng số cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Một trong những vấn đề đáng chú ý là quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu. Khi AI liên tục thu thập, phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ, ranh giới giữa tối ưu hóa dịch vụ và xâm phạm đời sống cá nhân trở nên mong manh hơn.

Khoảng cách số cũng là bài toán lớn trong tiến trình chuyển đổi số. Nếu hạ tầng số và các ứng dụng AI chỉ tập trung ở khu vực đô thị lớn, nhiều vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Bên cạnh đó, tốc độ phát triển nhanh của AI đang tạo áp lực lớn đối với hệ thống pháp lý của nhiều quốc gia. Các quy định liên quan tới đạo đức AI, trách nhiệm pháp lý và tiêu chuẩn an toàn dữ liệu cho các hệ thống vận hành tự động đang được khẩn trương xây dựng và hoàn thiện.

Trong thông điệp nhân Ngày Viễn thông và Xã hội thông tin thế giới năm nay, Tổng Thư ký ITU Doreen Bogdan-Martin nhấn mạnh kết nối số hiện có vai trò quan trọng không kém điện hay giao thông đối với đời sống hiện đại. Theo giới chuyên gia, để “huyết mạch số” thực sự bền vững và có khả năng phục hồi cao, AI cần tiếp tục được phát triển theo hướng lấy con người làm trung tâm, đồng thời gắn với hợp tác quốc tế, chuẩn mực quản trị chung và trách nhiệm xã hội.

Trong một thế giới kết nối ngày càng sâu rộng, AI không chỉ là công nghệ mới mà đang dần trở thành “nhịp tim” vận hành của xã hội số hiện đại. Thông điệp mà Liên hợp quốc đưa ra trong Ngày Viễn thông và Xã hội thông tin thế giới cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường cơ sở hạ tầng kỹ thuật số cho một thế giới kết nối và kiên cường, bảo đảm không ai bị cô lập hay mất kết nối trong tiến trình chuyển đổi số toàn cầu.

Nguồn: Báo Hải Phòng